Rak trzonu macicy

Co to jest rak trzonu macicy?

Rak trzonu macicy, zwany inaczej rakiem endometrium, jest nowotworem złośliwym błony śluzowej wyściełającej macicę. Jest drugim, po raku szyjki macicy, najczęściej wykrywanym nowotworem złośliwym kobiecych narządów płciowych. Wg statystyk światowych stanowi 4,8% wszystkich nowotworów rozpoznawanych u kobiet, co czyni go szóstym, najczęstszym rakiem występującym w żeńskiej populacji na świecie. Jednak częstotliwość jego występowania jest zależna m.in. od położenia geograficznego W Polsce częstość występowania raka trzonu macicy wynosi ok. 7,1%.
Najczęściej raka trzonu macicy rozpoznaje się u kobiet w okresie okołomenopauzalnym, a więc pomiędzy 55. a 64. rokiem życia, jak również u kobiet po 70. roku życia. Najczęściej występuje u kobiet mieszkających w krajach rozwiniętych, a czynnikami predysponującymi występowanie raka endometrium są cukrzyca, otyłość, brak aktywności fizycznej oraz niska dzietność. Większe prawdopodobieństwo zachorowania na tę chorobę występuje także w przypadku zaawansowanego wieku, wczesnej menarche, późnej menopauzy, bezdzietności, zaburzeń miesiączkowania oraz stosowania estrogenowej hormonalnej terapii zastępczej. Najnowsze badania wskazują, że jeden z typów raka trzonu macicy może mieć związek z nosicielstwem mutacji w genie BRCA1 (patrz: rak jajnika). Istnieją również czynniki, które mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia raka trzonu macicy. Są to: wczesna menopauza i późna menarche, wcześniejsze ciąże, aktywność fizyczna, właściwa dieta z dużą ilością owoców i warzyw. Również przyjmowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej w znaczący sposób obniża ryzyko zachorowania na raka endometrium.

Objawy i diagnostyka

Bardzo często pierwszym i jedynym objawem raka trzonu macicy są nieprawidłowe krwawienia, co nie oznacza, że wszystkie nieprawidłowe krwawienia są oznaką raka. Nie więcej niż 10% pacjentek z nieprawidłowymi krwawieniami ma diagnozowaną chorobę nowotworową. Należy jednak podkreślić, że właściwie przeprowadzona diagnostyka krwawień pozwala na wykrycie raka trzonu macicy we wczesnym stadium zaawansowania klinicznego, co zwiększa prawdopodobieństwo całkowitego wyleczenia choroby. Szczególnie starannie powinno się diagnozować pacjentki obciążone czynnikami ryzyka (otyłość, cukrzyca), jak również te w wieku po menopauzalnym, gdyż ok. 20% nieprawidłowych krwawień w tym okresie jest spowodowane rakiem trzonu macicy. Należy pamiętać, że często jedynym z początkowych objawów raka endometrium jest ból w podbrzuszu. Nie wolno więc lekceważyć tego objawu.
W przypadku wyższych stopni zaawansowania klinicznego mogą pojawić się ropno-krwiste upławy, bóle podbrzusza i okolicy krzyżowej oraz obrzęki kończyn dolnych, jak również utrata masy ciała i niedokrwistość. Należy pamiętać, że około 5% przypadków raka endometrium przebiega bezobjawowo. Dlatego tak ważne są rutynowe wizyty kontrolne u ginekologa i profilaktyczne wykonanie USG przezpochwowego. Pozwoli to na rozpoznanie przerostu endometrium, co skutkuje dalszą diagnostyką i ewentualnym rozpoznaniem raka we wczesnym stopniu zaawansowania.
Istotna rolę we wczesnej diagnostyce odgrywa histeroskopia (endoskopia macicy). Jest to małoinwazyjna metoda obrazowania wnętrza jamy macicy, o wysokiej specyficzności i czułości w rozpoznawaniu wszystkich zmian. Badanie pozwala na precyzyjne określenie wielkości, liczby oraz umiejscowienia zmian patologicznych endometrium. Podczas badania można zlokalizować nawet bardzo małe polipy, mięśniaki czy guzy nowotworowe oraz pobrać wycinki do badania histopatologicznego. Miniaturyzacja sprzętu pozwala na przeprowadzenie badania bez konieczności rozszerzania szyjki macicy, a zastosowanie miniaturowych narzędzi umożliwia precyzyjne pobranie wycinków bez konieczności znieczulenia.

Jak się leczy raka trzonu macicy?

Zasadniczą rolę w leczeniu raka endometrium odgrywa leczenie operacyjne. Zakres tego leczenia zależy od sytuacji klinicznej oraz typu nowotworu, jego stopnia zaawansowania i złośliwości. Podstawową procedurą chirurgiczną wykonywaną w przypadku rozpoznania raka trzonu macicy jest całkowite usuniecie macicy wraz z obustronnym usunięciem przydatków. W wybranych sytuacjach klinicznych konieczne może być usunięcie węzłów chłonnych miednicznych oraz okołoaortalnych. W bardziej zaawansowanych przypadkach zabieg ma na celu usunięcie całej masy nowotworowej, czyli tzw. maksymalna cytoredukcja. Po ocenie ryzyka nawrotu choroby lekarz decyduje czy konieczna będzie radioterapia. Zastosowanie radioterapii jest uzależnione od wielkości guza i nacieku na ścianę mięśniówki macicy. Jeśli choroba nie była zaawansowana, naświetlania nie są konieczne. Po zabiegu histerektomii, w celu ograniczenia ryzyka przerzutów do węzłów chłonnych, zaleca się naświetlania tkanek otaczających macicę oraz okolic zagrożonych inwazją komórek nowotworowych. W przebiegu choroby zaawansowanej lub wtedy, gdy nastąpił nawrót choroby po wcześniejszych naświetlaniach, kobieta powinna być poddana chemioterapii albo hormonoterapii.

Słowniczek

Endometrium – błona śluzowa wyściełająca jamę macicy
Menarche – pierwsza miesiączka
BRCA – rodzaj genu, którego mutacja zwiększa ryzyko zachorowania na niektóre nowotwory kobiecego narządu płciowego