Rak jajnika

Jak często występuje rak jajnika?

W Polsce każdego roku zapada na tę chorobę około 3500 kobiet. Rak jajnika stanowi 5% wszystkich nowotworów złośliwych u kobiet. Rak jajnika częściej występuje w krajach wysoko rozwiniętych. Liczba nowych zachorowań powoli, ale systematycznie rośnie. Najwięcej przypadków raka jajnika notuje się pomiędzy 50. a 70. rokiem życia, ale ok. 15% zachorowań zdarza się przed 50. rokiem życia, zwłaszcza u kobiet posiadających uwarunkowaną genetycznie skłonność do tego nowotworu.

Czym jest rak jajnika?

Jajnik jest zbudowanych z trzech typów komórek: komórek nabłonkowych, komórek ziarnistych i komórek pęcherzykowych. Każdy z nich może dać początek nowotworowi złośliwemu. Terminem „rak jajnika” określa się często guzy nie będące sensu stricto rakami, guzy o różnym, często dobrym rokowaniu powstałe z komórek zarodkowych lub komórek podścieliska. Jednak najczęstszą postacią złośliwego nowotworu jajnika jest rak gruczołowy (łac. adnocarcinoma), choroba groźna i rozwijająca się podstępnie, która w dalszej części artykułu będzie określana mianem raka jajnika (RJ).
Kobieta posiada 2 jajniki, umiejscowione w miednicy mniejszej w sąsiedztwie macicy. Leżą w bezpośrednim sąsiedztwie jelit i nie są oddzielone żadną barierą od wątroby, śledziony czy żołądka. Wszystkie te narządy leżą w tzw. jamie otrzewnej bardzo ważnej dla rozprzestrzeniania się raka jajnika. Rak jajnika powstaje w jajniku lub przydatkach, czyli tkankach około jajnikowych, również jajowodach. Prawdopodobnie niektóre przypadki raka jajnika swój początek biorą w tzw. otrzewnej, czyli błonie wyściełającej jamę brzuszną. Dotyczy to sytuacji, gdy nie widzimy guza jajnika, ale obraz choroby jest niemal identyczny z obrazem raka jajnika.

Jakie są objawy raka jajnika?

W początkowych stadiach rozwoju rak jajnika zazwyczaj nie daje żadnych charakterystycznych objawów. Jajnik może znacznie zwiększyć swoje rozmiary nie dając żadnych dolegliwości. W tym czasie od guza mogą odrywać się komórki nowotworowe i przemieszczać się wraz z płynem otrzewnowym po całej jamie brzusznej, umiejscawiając się w innych narządach m.in. jelitach, wątrobie czy żołądku. Wtedy choroba staje się zaawansowana i pojawiają się jej pierwsze charakterystyczne objawy.
Zazwyczaj są to symptomy ze strony przewodu pokarmowego takie jak wzdęcia, uczucie pełności w brzuchu, odbijania, powiększenie się obwodu brzucha. Jednym z niepokojących objawów w zaawansowanej postaci choroby jest wodobrzusze. Rak jajnika rzadziej daje objawy ze strony narządu rodnego, takie jak nieprawidłowe krwawienia czy uczucie ucisku w miednicy.

Jakie badania mogą wykryć raka jajnika?

Chociaż nie istnieją żadne skuteczne badania profilaktyczne pozwalające wykryć wczesnego i bezobjawowego raka jajnika, najlepszym jak dotąd sposobem kontroli jajników wydaje się być badanie USG przezpochwowe, które umożliwia odpowiednio wczesne dostrzeżenie zmian i wykrycie guza. Z drugiej jednak strony obecność zmiany w jajniku, szczególnie u kobiet miesiączkujących, rzadko świadczy o chorobie nowotworowej. Zazwyczaj uwidaczniane są niekoniecznie wymagające operacji torbiele. Dlatego nie można do końca polegać na USG, jako dokładnej metodzie diagnostyki zmian w jajnikach. Innym badaniem diagnostycznym wykorzystywanym w diagnostyce nowotworów jajnika jest ocena poziomu markerów Ca-125 i HE-4. Wykonuje się ją równocześnie z badaniem USG. Niestety, bardzo często we wczesnych stadiach raka jajnika poziom markerów jest prawidłowy. Z drugiej jednak strony, nieprawidłowe wyniki markerów nie muszą oznaczać choroby nowotworowej. Dlatego wyniki badań USG i markerów Ca-125 i HE-4 należy zawsze skonsultować z lekarzem doświadczonym w diagnostyce i leczeniu raka jajnika.

Mam guza jajnika – jakie badania powinnam zrobić?

Pamiętaj, że tylko niewielka część guzów jajnika to nowotwory złośliwe. Pierwszym krokiem w diagnostyce raka jajnika będzie wywiad lekarski, połączony z badaniem ginekologicznym oraz badaniem USG TV (USG przezpochwowe). Lekarz może zalecić badania markerów Ca-125 i HE-4 we krwi. Jeśli istnieje podejrzenie, że guz nie jest zwykłą torbielą czynnościową (wynikającą z zaburzenia pękania pęcherzyka owulacyjnego), lekarz może zlecić dodatkowo USG całej jamy brzusznej lub badanie tomografii komputerowej (TK) i skierować Cię na zabieg operacyjny.

Jak się leczy guzy jajnika?

Jeśli lekarz podejrzewa u Ciebie raka jajnika może zlecić przeprowadzenie zabiegu laparoskopii (wprowadzenie do brzucha cienkich narzędzi przez małe nacięcia, co stanowi niewielki uraz dla organizmu pacjenta i pozwala usunąć guz jajnika) lub laparotomii (otwarcie brzucha skalpelem i klasyczna operacja). W trakcie zabiegu chirurg zwykle usuwa cały jajnik i kieruje go do badania histopatologicznego, często jeszcze w trakcie przebiegającej operacji. W przypadku stwierdzenia raka jajnika usuwana jest macica, drugi jajnik, węzły chłonne oraz wszystkie widoczne ogniska choroby. Operacje zaawansowanego raka jajnika (tzw. zabiegi cytoredukcyjne) są bardzo skomplikowane, kosztowne, długie i powinny być przeprowadzone w specjalistycznych ośrodkach.

Rozpoznano u mnie raka jajnika – co dalej?

Jeśli rozpoznano u Ciebie raka jajnika leczenie powinien prowadzić lekarz ginekolog-onkolog lub onkolog kliniczny. Po zabiegu operacyjnym możesz otrzymać chemioterapię, czyli dożylne lub podawane bezpośrednio do jamy brzusznej wlewy silnych leków cytotoksycznych zabijających komórki nowotworowe.
Pomimo, że w leczeniu raka jajnika już istnieje wiele skutecznych leków to nadal powstają nowe. Oprócz chemioterapii możesz otrzymywać tzw. leki ukierunkowane molekularnie skierowane na niektóre procesy życiowe komórek nowotworowych, dodatkowo wzmagające działanie chemioterapii (np. leki niszczące naczynia krwionośne raka lub blokujące podziały komórek nowotworowych, a tym samym rozwój raka).

Czy można ustrzec się przed rakiem jajnika?

Choć jak dotąd nie udowodniono skuteczności badań profilaktycznych dla raka jajnika, to regularne wizyty u ginekologa oraz USG przez pochwowe pozwalają na wczesne rozpoznanie tej choroby. Nie do końca poznano czynniki ryzyka rozwoju tej choroby, podejrzewa się o nie dietę ubogą w błonnik i witaminy, wysoki wzrost i dużą masę ciała, niepłodność. Z kolei ryzyko wystąpienia raka jajnika zmniejszają czynniki hamujące owulację, takie jak duża liczba ciąż oraz karmienie piersią.
Około 1 na 300 kobiet w Polsce ma odziedziczone po jednym z rodziców wrodzone uszkodzenie DNA, czyli tzw. mutację, genów BRCA1 lub BRCA2. U tych kobiet istnieje zwiększone ryzyko zachorowania na raka jajnika (ok.
40% szans na chorobę) i raka piersi (ok. 70% szans na chorobę). Jeśli w Twojej rodzinie występowały te choroby powinnaś koniecznie wykonać testy genetyczne w kierunku oceny obecności mutacjii BRCA! Poszukaj Poradni Genetycznej w Twoim mieście lub w dużym ośrodku onkologicznym. W przypadku stwierdzenia u Ciebie mutacji w genie BRCA lekarz zaproponuje postępowanie mogące znacznie zmniejszyć ryzyko choroby nowotworowej.

Słowniczek

Rak jajnika – złośliwy nowotwór jajnika, często rozpoznawany w zaawansowanym stadium, gdy obecne są przerzuty do innych narządów jamy brzusznej.
Torbiel jajnika – płynowa zmiana w jajniku zwykle łagodna i niewymagająca operacji.
Guz jajnika – terminem tym określa się zarówno łagodne, jak i złośliwe zmiany w jajniku.
Otrzewna – błona wyściełająca jamę brzuszną i pokrywająca narządy w niej leżące.
Wodobrzusze – obecność wolnego płynu w jamie brzusznej, wypełniającego wolną przestrzeń pomiędzy narządami.
Rozsiew otrzewnowy raka jajnika – sytuacja, gdy drobne guzki nowotworowe pokrywają w ilości nawet kilkuset lub tysięcy całą otrzewną, powodując zwykle obfitą produkcję płynu i wodobrzusze.
USG TV (transwaginalne, przezpochwowe) – bezpieczne i niebolesne badanie USG, polega na wprowadzeniu do pochwy sondy pozwalającej zobaczyć na ekranie narządy leżące w miednicy kobiety, tj. macicę jajniki, pęcherz moczowy.
Markery nowotworowe – krążące we krwi białka, których poziom bywa podwyższony w niektórych chorobach nowotworowych. W przypadku raka jajnika są to głównie Ca-125 i HE-4.
Zabieg cytoredukcyjny – skomplikowany i rozległy zabieg chirurgiczny, polegający na usunięciu wszystkich guzków nowotworowych. Może obejmować wiele narządów, np. jelita, śledzionę, wątrobę i przede wszystkim otrzewną.
Chemioterapia – silnie działające leki niszczące komórki nowotworowe, podawane dożylnie, rzadziej dootrzewnowo lub doustnie.
Leczenie ukierunkowane molekularnie – stosowanie leków ukierunkowane na określone cele molekularne (np. szczególne receptory na powierzchni komórek)
Mutacja – uszkodzenie materiału genetycznego (DNA) komórki, mogące prowadzić do rozwoju raka.